3934

Βάσα Κοιλανίου

05/02/2020
* ΣΗΜΕΙΩΣΗ: Όλα τα αφιερώματα του All About Limassol (ως ο Επίσημος Οδηγός της Λεμεσού) αποσκοπούν ΜΟΝΟ στο να αναδείξουν τις διαφορετικές πτυχές αυτής της υπέροχης πόλης, με σκοπό να γνωρίζουν όλοι τις ξεχωριστές επιλογές που προσφέρονται. Σε καμία περίπτωση δεν έχουν διαφημιστικό ή αξιολογικό χαρακτήρα και δεν εξυπηρετούν συμφέροντα Εταιρειών, Δήμων, Οργανισμών ή Ιδιωτών.

Περικυκλωμένη από αμπελώνες, η Βάσα Κοιλανίου είναι ένα από τα σημαντικότερα αμπελοχώρια της ορεινής Λεμεσού με μακραίωνη ιστορία στην παραγωγή κρασιού και προϊόντων του σταφυλιού. Είναι το πέμπτο μεγαλύτερο αμπελοχώρι της Λεμεσού ως προς την καλλιεργήσιμη έκταση με αμπέλια, η οποία ξεπερνά το 40% της συνολικής έκτασης του χωριού.

Βρίσκεται σε υψόμετρο 750 μέτρων, μόλις 35 χιλιόμετρα από τη Λεμεσό. Αν και το 1946 ήταν το 16ο μεγαλύτερο σε πληθυσμό χωριό της Λεμεσού, η Βάσα δε γλίτωσε από την αστυφιλία που αποδεκάτισε την ύπαιθρο τη δεκαετία του 1960. Παρά τη δραστική μείωση του πληθυσμού, το χωριό διατηρεί την αρχοντιά που μαρτυρά την παλιά του αίγλη και πλούτο, ενώ το πρότυπο, σύγχρονο μουσείο Δημοτικής Εκπαίδευσης υπενθυμίζει ότι το σχολείο της Βάσας μόρφωσε πολύ κόσμο της γύρω περιοχής.

Η αμπελουργία γνώρισε μια περίοδο κάμψης τις τελευταίες δεκαετίες του 20ου αιώνα, όμως παρουσιάζει σημάδια ανάκαμψης. Σήμερα λειτουργούν στο χωριό 2 αξιόλογα οινοποιεία, ενώ αρκετοί αμπελώνες έχουν ζωντανέψει ξανά, δίνοντας τη σοδειά τους σε διάφορα οινοποιεία της Κύπρου.

swipe gallery

Ονομασία - Ιστορία

Το όνομα του χωριού έχει αρχαιοελληνική προέλευση από τη λέξη Βάσσα ή Βήσσα, που σημαίνει δασώδης κοιλάδα. Η ιστορική μαρτυρία ενός χωριού με παρόμοια ονομασία στην Αρκαδία της Πελοποννήσου, οδηγεί στην εικασία ότι η δημιουργία της Βάσας πιθανόν να σχετίζεται με την εποίκιση της Κύπρου από τους Αρκάδες. Άλλωστε, στο χωριό υπήρχε ιερό του Απόλλωνα, στο σημείο όπου σήμερα είναι κτισμένη η κεντρική εκκλησία. Η Βάσα υπήρξε σημαντικό φέουδο κατά τα μεσαιωνικά χρόνια, ως κτήμα των σταυροφόρων βαρόνων, όπως μαρτυρούν και συλλογές από ξίφη που ανακαλύφθηκαν σε λόφο πίσω από την εκκλησία το 1993.

swipe gallery

Οι άνθρωποι, φιλόξενοι και πρόσχαροι, είναι από τα μεγάλα πλεονεκτήματα της Βάσας. Γι’ αυτό και το χωριό το επιλέγουν για διαμονή άνθρωποι που δεν κατάγονται από την περιοχή, μεταξύ των οποίων και ο πρώην πρέσβης της Ιρλανδίας στην Κύπρο.

Πλατεία

Η επιβλητική παρουσία της εκκλησίας του Ευαγγελισού στο κέντρο του χωριού, δημιουργεί μια όμορφη, πλακόστρωτη πλατεία, που πλαισιώνεται από τα καφενεία. Σε συνδυασμό με τα στενά δρομάκια και τα πετρόκτιστα σπίτια, πολλά από τα οποία έχουν αναπαλαιωθεί, η πλατεία αυτή δίνει το στίγμα ενός γραφικού χωριού, πλούσιου σε παραδόσεις.

swipe gallery

Όσο το χωριό είχε μεγάλο πληθυσμό, η περιοχή αυτή θεωρούνταν και εμπορικό κέντρο, με παντοπωλεία, κουρεία και εργαστήρια, αλλά και σφαγείς που πουλούσαν φρέσκο, ντόπιο κρέας. Μάλιστα, η Βάσα ήταν γνωστή για τους τεχνίτες «τσαμαρέλας» (παστού κρέατος αίγας), που θεωρείται ιδανικός μεζές για τη ζιβανία.

Αρχιτεκτονική

Στη Βάσα διατηρείται ακόμα και σήμερα η γοητευτική παραδοσιακή αρχιτεκτονική, με την πελεκητή ασβεστόπετρα ως βασικό δομικό υλικό. Σπίτια με χοντρούς τοίχους, μεγάλες περιφραγμένες αυλές και καμάρες, κάποια μάλιστα διώροφα με εξωτερικές, πέτρινες σκάλες, μαρτυρούν τον πλούτο του χωριού. Όπου υπήρχε η δυνατότητα, οι κάτοικοι του χωριού είχαν ένα δεύτερο βοηθητικό σπίτι, το οποίο χρησίμευε ως στάβλος για τα ζώα ή ως αποθήκη για τα κρασιά. Σε αρκετά σπίτια υπάρχουν ακόμη τα παλιά πατητήρια, αλλά και τα σύγχρονα πιεστήρια για την παραγωγή του κρασιού καθώς και οι αποστακτήρες για την παραγωγή της ζιβανίας.

swipe gallery

Η Βάσα διέθετε επίσης αξιόλογους τεχνίτες στο κτίσιμο της πέτρας. Πέρα από όσους ασχολούνταν με το κτίσιμο κατοικιών, υπήρχαν και οι δεξιοτέχνες που κατασκεύαζαν τις δόμες (ξερολιθιές) στις πλαγιές που φυτεύονταν με αμπέλια. Κατά την επίπονη διαδικασία προετοιμασίας μιας έκτασης για την καλλιέργεια των αμπελιών, οι εργάτες εξήγαγαν μεγάλη ποσότητα πέτρας, λόγω του είδους του εδάφους. Η τέχνη του χτισίματος της πέτρας αυτής διδασκόταν από γενιά σε γενιά και κινδύνεψε να χαθεί πλήρως με την παρακμή της αμπελουργίας.

Εκκλησίες

Εκκλησία Ευαγγελισμού της Παναγίας: Κτίστηκε κατά το 1896 – 1900, σε γοτθικό ρυθμό με τρούλο από πελεκητή πέτρα. Στη δυτική είσοδο του ναού, βρίσκεται ξυλόγλυπτο προσκυνητάρι του 1912, όπου φυλάγεται η ασημένια εικόνα της Παναγίας του Ευαγγελισμού. Πολύ παλιότερα, ακριβώς από κάτω από την εκκλησία αυτή, βρισκόταν ο ναός του Οσίου Βαρνάβα.

swipe gallery

Σπήλαιο και Παρεκκλήσι Οσίου Βαρνάβα: Λίγο πιο έξω από το χωριό βρίσκεται το σπήλαιο όπου ασκήτεψε ο Όσιος Βαρνάβας και εκεί βρέθηκαν και τα λείψανα του. Δίπλα από το σπήλαιο βρίσκεται και το ξωκλήσι του. Η Αγία Κάρα του Όσιου Βαρνάβα, καθώς και μέρος των λειψάνων του, βρίσκονται στον κεντρικό ναό του χωριού. Στις 11 Ιουνίου, ημέρα της γιορτής του Αγίου, μεταφέρονται και τα λείψανά του στο ξωκλήσι, για λιτάνευση και προσκύνημα από τους πιστούς.

Σπήλαιο Αγίου Τίμωνα: Λίγο πιο πέρα από το Σπήλαιο του Οσίου Βαρνάβα, στην ίδια βραχώδη περιοχή, βρίσκεται και το σπήλαιο όπου ασκήτεψε ο Άγιος Τίμων. Ιερά αντικείμενα που βρίσκονταν στο σπήλαιο, φυλάσσονται στο Εκκλησιαστικό Μουσείο.

swipe gallery

Παρεκκλήσι Αγίου Γεωργίου: Παρεκκλήσι του 14ου αιώνα, στην είσοδο του χωριού, κτισμένο σε σταυροειδή, βυζαντινό ρυθμό. Στο εσωτερικό του διαθέτει εξαιρετικές τοιχογραφίες του 15ου αιώνα. Σύμφωνα με την παράδοση, ο ναός υπήρξε το μοναστήρι της Μικρής Λαύρας.

Παρεκκλήσι Τιμίου Προδρόμου: Ανάμεσα στα σπίτια του χωριού, βρίσκεται αυτό το μικρό εκκλησάκι, εξωτερικά πετρόκτιστο, με ένα υπέροχο, ξυλόγλυπτο τέμπλο στο εσωτερικό του.

swipe gallery

Μουσεία

Μουσείο Δημοτικής Εκπαίδευσης: Στη Βάσα λειτούργησαν κατά τις πρώτες δεκαετίες του 20ου αιώνα 2 σχολεία, αρχικά ένα αρρένων και στη συνέχεια και ένα θηλέων. Από το 1935 τα 2 σχολεία ενώθηκαν, μέχρι και το 1986, όταν έπαψε η λειτουργία του λόγω της έλλειψης μαθητών μετά το ρεύμα αστυφιλίας. Μέχρι το 1939 - 1940, οι μαθητές του σχολείου έφταναν τους 120, όμως μειώθηκαν δραματικά τα επόμενα χρόνια.

swipe gallery

Από το 2010, στο παλιό αρρεναγωγείο της Bάσας λειτουργεί το πρότυπο, σύγχρονο Μουσείο Δημοτικής Εκπαίδευσης, παρουσιάζοντας με ψηφιακά μέσα και διαδραστικά εργαλεία, την ιστορία του ίδιου του σχολείου, αλλά και της κοινότητας.

Μουσείο Ζιβανίας: Το Μουσείο φιλοξενεί εκθέματα που παρουσιάζουν τη διαδικασία παραγωγής της ζιβανίας και εκθέματα ενός καθημερινού αγροτικού νοικοκυριού της Κύπρου. Σε αυτό μπορεί κανείς να δοκιμάσει και να αγοράσει ζιβανία, κρασί, μαρμελάδες και άλλα παραδοσιακά προϊόντα.

swipe gallery

Εκκλησιαστικό Μουσείο: Στο Εκκλησιαστικό Μουσείο (τηλέφωνο: 99 131673) φυλάσσονται ιερά κειμήλια που σώθηκαν από τα θρησκευτικά μνημεία, όπως οι εκκλησίες αλλά και τα σπήλαια στα οποία ασκήτεψαν οι άγιοι Βαρνάβας και Τίμων. Πέρα από τις ιερές εικόνες εξαιρετικής τέχνης, που χρονολογούνται από το τέλος του 14ου έως και τον 16ο αιώνα, εκτίθενται και αντικείμενα όπως το μεσαιωνικό αργυρό κουτάλι, με σφραγίδα της Δυναστείας των Λουζινιανών, λειψανοθήκες, θυμιατήρια κ.α.

Μουσείο Λαϊκής Παράδοσης: Στο μουσείο φυλάσσονται αντικείμενα της καθημερινότητας των κατοίκων της υπαίθρου στις αρχές του 20ου αιώνα.

Μονοπάτι της φύσης

Από το παρεκκλήσι του Αγίου Γεωργίου ξεκινά το μονοπάτι που ακολουθεί το ρέμα του ποταμού και περνά κάτω από το πετρόκτιστο γεφύρι. Όταν το νερό γεμίζει το ρέμα, το μονοπάτι δεν είναι βατό, όμως είναι μια όμορφη διαδρομή για τους ξηρούς μήνες του χρόνου.

swipe gallery

Γεφύρι

Το διπλοκάμαρο γεφύρι βρίσκεται στην είσοδο του χωριού. Κατασκευάστηκε στα τέλη του 19ου αιώνα, αλλά το 1954 έγιναν εκτεταμένες εργασίες αποκατάστασής του, λόγω ζημιών που είχε υποστεί. Η χρονολογία αυτή δηλώνεται και με πέτρινη επιγραφή πάνω στο γεφύρι. Εύκολα μπορεί να το επισκεφθεί κανείς, διασχίζοντας τον βατό χωματόδρομο που οδηγεί μέχρι την κοίτη του ποταμού.

swipe gallery

Οινοποιεία

Στο χωριό συνεχίζεται η μακραίωνη παράδοση της αμπελουργίας και της παραγωγής κρασιού, με 2 αξιόλογα οινοποιεία, του Αργυρίδη (25 945999) και του Παπαϊωάννου (99 608247). Το οινοποιείο Αργυρίδη βρίσκεται στην είσοδο του χωριού, σε ένα αναπαλαιωμένο πετρόκτιστο, που μπορεί να επισκεφθεί κανείς για να γνωρίσει την παραγωγή του. Το οινοποιείο Παπαϊωάννου, μια πρόσφατη προσθήκη με σύγχρονες εγκαταστάσεις στο χωριό, βρίσκεται στη μέση των απέραντων αμπελώνων που το τροφοδοτούν με σταφύλι.

swipe gallery

Φαγητό - Ποτό

Το χωριό διαθέτει εξαιρετικές επιλογές για φαγητό. Οι παραδοσιακές ταβέρνες Πύργος (99 491455) και Παλάτι (99 649139) βρίσκονται στο κέντρο του χωριού. Η ταβέρνα Αριάδνη (25 944064, 25 942185.) βρίσκεται λίγο έξω από το χωριό, στον δρόμο προς το χωριό Μαλλιά.

swipe gallery

Στην κεντρική πλατεία βρίσκονται και τα καφενεία του χωριού, όπου συχνάζουν οι ντόπιοι. Πέρα από το παλιό, παραδοσιακό καφενείο, λειτουργεί εδώ και λίγα χρόνια και το καφενείο «Η Άμπελος» (99 348058).

Διαμονή

Όμορφα καταλύματα, με παραδοσιακό χαρακτήρα, προσφέρονται για διαμονή στο ειδυλλιακό περιβάλλον της Βάσας Κοιλανίου. Τα καταλύματα Αρκέλλα (25 375355), Το χωριό (99 491455, 25 942655) και Οικία Ρωτή (99 971971) βρίσκονται σε αναπαλαιωμένα, παραδοσιακά σπίτια στο κέντρο του χωριού, ενώ το Villa Mayzus βρίσκεται λίγο πιο έξω, μέσα στη γαλήνη των γύρω λόφων.

swipe gallery

Εκδηλώσεις

Φεστιβάλ παλουζέ: Στις αρχές Οκτωβρίου γιορτάζεται η ντόπια παραγωγή προϊόντων του αμπελιού, με τον παραδοσιακό παλουζέ να παρασκευάζεται επί τόπου.

Τηλέφωνο επικοινωνίας: 25 942634